AKR
angielskie acre, oznaczenie acre; jednostka powierzchni gruntów używana w krajach
anglosaskich; 1 acre = 4840 yd2 = 4046,856 m2; pierwotnie obszar, który w ciągu dnia można było zaorać parą wołów.
AMPER
A, jednostka natężenia prądu elektrycznego, podstawowa w układzie SI; jest to nie
zmieniający się prąd elektryczny, który płynąc w równoległych, prostoliniowych,
nieskończenie długich przewodach o przekroju kołowym znikomo małym (umieszczonych
w próżni w odległości 1 m od siebie) ł wywołuje między tymi przewodami siłę 2*10-7N na każdy metr długości; stosowany także do wyrażania siły magnetomotorycznej i napięcia magnetycznego.
ANGSTREM
A, jednostka długości stosowana do wyrażania bardzo małych długości, np. długości fal świetlnych, rozmiarów atomów lub cząsteczek; 1A = 0,1 nm = 10-10 m.
AR
a, jednostka powierzchni gruntów; 1 a = 1 dam2 = 100 m2.
ARKUSZ DRUKARSKI
Jednostka miary produkcji poligraficznej, odpowiadająca jednostronnie zadrukowanemu
arkuszowi papieru formatu A1; zawiera 32 strony formatu A6, 16 stron A5 itd.
ASTRONOMICZNA JEDNOSTKA
UA, AU, jednostka długości stosowana do wyrażania odległości w Układzie Słonecznym,
równa 149 600 000 km (tj. średniej odległości Ziemi od Słońca).
ATOMOWA JEDNOSTKA MASY
u, jednostka masy równa 1/12 masy atomu izotopu węgla 12C; 1 u = 1,6605402*10-27 kg
lub w jednostkach energii 1 u = 931,49432 MeV.
ATMOSFERA FIZYCZNA
atm, jednostka ciśnienia stosowana jako wartość tzw. ciśnienia normalnego p0 = 1 atm = 101 325 Pa.
BAJT
Porcja informacji złożona z 8 bitów; podstawowa jednostka pojemności pamięci komputera i
wielkości zbiorów danych. Obecnie w odniesieniu do pamięci RAM stosuje się MB, a do pamięci
stałych GB.
BAR
Dawna jednostka ciśnienia; 1 bar = 105 Pa.
BARYŁKA
Ang. barrel, oznaczenie barrel (US), jednostka objętości cieczy (gł. ropy naftowej i jej przetworów);
1 barrel (US) = 9702 in3 = 42 gal (US) =158.987 dm3.
BEL
B, bezwymiarowa jednostka do wyrażania stosunku 2 różnych wartości tej samej wielkości;
stosowana m.in. do wyrażania tzw. poziomów danej wielkości (wówczas jedna z wartości jest
wartością odniesienia), np. poziomu natężenia dźwięku lub mocy elektrycznej; jeżeli poziom
odpowiadający wartości W2 jest o 1, 2, 3... bele wyższy od poziomu odpowiadającego wartości W1, oznacza to, że wartość W2 jest odpowiednio 10, 100, 1000... razy większa od wartości W1;
częściej stosuje się decybel (dB), 1 dB = 0,1 B
BIT
podstawowa jednostka ilości informacji. W teorii informacji jest ona równoważna informacji o
zajściu zjawiska, którego prawdopodobieństwo wynosi 1/2. Ponieważ informację o zaistnieniu
takiego zjawiska można zapisać np. przy pomocy cyfry 1, a sytuację odwrotną używając cyfry 0,
bit często utożsamiany jest z liczbą binarną (dwójkową), stąd jego nazwa tj. akronim angielskich
słów Binary Digit.
BOD
Bd, w informatyce jednostka szybkości transmisji sygnałów. Transmisja z szybkością 1 boda
odpowiada przesyłaniu sygnału równoważnego 1 bitowi w ciągu sekundy.
BRYTYJSKA JEDNOSTKA CIEPLNA
angielskie British Thermal Unit, Btu, jednostka ilości ciepła stosowana obecnie w krajach
anglosaskich; jest to ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1 lb (funta) wody o 1oF zwykle w określonej temperaturze; 1 Btu (średnia) = 1055,06 J.
BUSZEL
ang. bushel, bu, jednostka objętości ciał sypkich (np. pszenicy) stosowana w krajach
anglosaskich; buszel angielski, 1 bu (UK) = 8 gal (UK) = 36.3687 dm3; buszel amerykański, 1 bu (US) = 2150,42 in3 = 35.2391 dm3; 1 bu (UK) =1.03206 bu (US).
BZT
Biochemiczne zapotrzebowanie tlenu, ilość tlenu w mg O2/l wody, potrzebą do całkowitego
zmineralizowania związków organicznych na drodze biochemicznej w warunkach tlenowych.
CAL
angielskie inch, in, jednostka długości obecnie stosowana w krajach anglosaskich;
1 in = 1/36 yd = 2,54 cm.
CETNAR
angielskie hundredweight, cwt, jednostka masy obecnie stosowana w krajach anglosaskich;
cetnar angielski 1 cwt (UK) = 112 lb = 50,8023 kg; cetnar amerykański
1 cwt (US) = 100 lb = 45,3592 kg.
CPS
character per second, znak na sekundę. W informatyce jednostka wydajności drukarek znakowych.
DIOPTRIA
dptr, jednostka zdolności zbierającej układu optycznego , 1dptr = 1m-1.
DOBA
astronomoczna jednostka czasu związana z obrotem Ziemi wokół własnej osi; okres między kolejnymi górowaniami (kulminacja) Słońca ł doba słoneczna, punktu Barana ł doba gwiazdowa;
dzieli się na 24 godziny.
DPI
(skrót angielskiego dot per inch), w informatyce punkt na cal. Jednostka wyrazistości druku
lub rozdzielczości skanerów.
DŹWIĘK
fiz. muz. zaburzenie falowe (fale akustyczne, fale sprężyste) rozchodzące się w ośrodku materialnym (w powietrzu z prędkością ok. 330 m/s); człowiek słyszy dźwięki o częstotliwości od 16 do 20 000 Hz, stanowią one materiał muzyki; dźwięki o częstotliwościach mniejszych są nazywane infradźwiękami, większych łultradźwiękami, jeszcze większych hiper dźwiękami; źkszychódłem dźwięków są ciała drgające (np. struny, membrany), a także zawirowania powietrza. W przeliczeniu na km/h prędkość dźwięku wynosi 1188 km/h.
DŻUL, J,
jednostka energii w układzie SI; 1J=1N*m. Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska J.P. Joule'a
ELEKTRONOWOLT, eV
jednostka energii stosowana gł. w fizyce atomowej i jądrowej; 1 eV 1,602177*10-19J.
ERSTED, Oe
jednostka natężenia pola magnetycznego 1Oe = (4?)ł1?103 A/m
FARAD, F
jednostka pojemności elektrycznej w układzie SI; 1F=1C/V. Nazwa jednostki pochodzi
od nazwiska M. Faradaya.
FPS
Frames per second ł klatek na sekundę ł jednostka częstości odświerzania obrazu
przez program komputerowy (grę).
FUNT
angielskie pound, lb, jednostka masy stosowana obecnie w krajach anglosaskich;
1 lb = 16 oz = 0,45359237 kg
GALON
ang. gallon, gal, jednostka objętości cieczy i ciał sypkich używana w krajach anglosaskich;
galon angielski, 1 gal (UK) = 4.546022 in3 = 277,42 dm3; galon amerykański, 1 gal (US) = 231 in3 = 3.78541 dm3.
GODZINA, h
jednostka czasu; 1 h = (1/24) doby = 60 min = 3600 s.
GRAD, GRADUS, ... g
jednostka kąta płaskiego równa jednej setnej kąta prostego; 1g = 0,9ł = (p/200) rad ?
1,570796*10ł2 rad.
GRAM
1g = 1/1000 kilograma.
GRAN
angielskie grain, gr, jednostka masy stosowana obecnie w krajach anglosaskich
1 gr = 1/7000 lb = 0,06479891 g.
HEKTAR
ha, jednostka powierzchni gruntów; 1 ha = 100 a = 10 000 m2
HERC, Hz
jednostka częstotliwości w układzie SI; 1Hz=1/s. Nazwa jednostki pochodzi on nazwiska H.R. Hertza.
IU, INTERNATIONAL UNIT
międzynarodowa jednostka aktywności enzymów, aktywność enzymu, która jest zdolna
wytwożyć 1 mikromol produktu, w ciągu 1 minuty, w temperaturze 30 C i w optymalnych
dla enzymu pozostałych warunkach. Aktywność enzymu wyrażona do 1 mg białka nazywa
się aktywnością właściwą. 1IU=16,67 nKat (nanokatali).(wg IUB)
JARD
angielskie yard, yd, jednostka długości stosowana w krajach anglosaskich;
1 yd = 3 ft = 36 in = 0,9144 m.
JEDNOSTKI TEMPERATURY
Jednostką temperatury w układzie SI jest Kelwin K.
0K = -273,15oC
0K =-ł459,67oF
0oC=273,15 K
0oC=32oF
Zamiana jednostek ze stopni Celsjusza na Fahrenheita wygląda następująco:
F=C*1,8+32 i na odwrót C=5/9*(F-32)
JOULE'A-LENZA PRAWO
ilość ciepła Q wydzielona w przewodniku wskutek przepływu prądu elektrycznego
jest proporcjonalna do oporu elektrycznego przewodnika R, kwadratu natężenia prądu I
i czasu jego przepływu t:Q=RI2t.
KABEL
jednostka długości stosowana w żegludze międzynarodowej;
1 kabel = 0,1 mili morskiej = 185,2 m.
KALORIA
cal, dawna jednostka ilości ciepła; równa ilości ciepła potrzebnej do ogrzania 1 g wody o1C;
wielkość kalorii zależy od temperatury, np. kaloria odnosząca się do temperatury
15C, 1cal15 = 4,1855 J.
KANDELA
cd, jednostka światłości, podstawowa w układzie SI; światłość, jaką ma w określonym kierunku
źródło emitujące promieniowanie monochromatyczne o częstotliwości 5,4*1014Hz i natężeniu
w tym kierunku równym (1/683) W/sr.
KARAT, kr
jubilerska jednostka masy; 1 kr = 0,2 g.
KATAL, Kat
jednostka aktywności enzymów zalecana przez IUB, 1 Katal odpowiada aktywności enzymu,
przy której jest on zdolny przekształcić 1 mol substratu w produkt w ciągu 1 s w temp. 30 C i
optymalnych pozostałych warunkach. Stąd 1 Katal = 6*107 IU.
KELWIN, K
jednostka temperatury, podstawowa w układzie SI; jest to 1/273,16 część temperatury
termodynamicznej punktu potrójnego wody. Nazwa pochodzi od tytułu: lord Kelvin nadanego
W.Thompsonowi, twórcy skali Kelvina.
KILOGRAM
kg, jednostka masy, podstawowa w układzie SI; jest to masa międzynarodowego wzorca
kilograma wykonanego ze stopu platyny (90%) z irydem (10%) w kształcie walca o średnicy
podstawy równej jego wysokości, przechowywanego w Międzynarodowym Biurze Miar
w Sevres pod Paryżem.
KILOWATOGODZINA, kWh
jednostka energii elektrycznej; 1 kWh = 3,6 *106 J
KLASTER
w informatyce jednostka pamięci dysku, składająca się z jednego lub kilku sektorów.
KOŃ MECHANICZNY
KM (PS, CV), pozaukładowa jednostka mocy, 1 KM = 75 kGm/s = 735,498 W = 1PS
(niemiecki) = 1CV (francuski). Anglosaski koń mechaniczny (horse power, HP, BHP)
równy jest 550 funtów razy stopa na sekundę = 745,699 W = 1,0139 KM.
KOSMICZNA PRĘDKOŚĆ
prędkość, jaką trzeba nadać ciału, aby nie spadło z powrotem na Ziemię lub inne ciało
niebieskie, z którego zostało wyrzucone; pierwsza prędkość kosmiczna, równa 7,8 km/s,
jest minimalną prędkością, którą musi osiągnąć rakieta lub statek kosmiczny względem Ziemi,
aby stać się jej satelitą; druga prędkość kosmiczna, ok. 11,1 km/s, umożliwia oderwanie się
od Ziemi i ewentualne dotarcie do innej planety; trzecia prędkość kosmiczna, powyżej 16,7 km/s,
umożliwia statkowi kosmicznemu przezwyciężenie przyciągania Słońca i opuszczenie
Układu Słonecznego; czwarta prędkość kosmiczna, ok. 130 km/s, umożliwia opuszczenie Galaktyki.
KULOMB, C
jednostka ładunku elektrycznego w układzie SI; 1C=1A*s. Nazwa jednostki pochodzi
od nazwiska Ch. A.Coulomba.
KWINTAL
q, dawna jednostka masy; 1q = 100 kg.
LITR, l, L
jednostka objętości; 1 l = 1 dm3.
LUKS, lx
jednostka natężenia oświetlenia w układzie SI; 1 lx = 1 lm/m2.
LUMEN
lm, jednostka strumienia świetlnego w układzie SI; 1 lm = 1 cd ą sr.
MACH
jednostka prędkości równa prędkości rozchodzenia się dźwięku w powietrzu; 1Ma=1224 km/h;
stosowana gł. w lotnictwie.
METR
m, jednostka długości, podstawowa w układzie SI; jest to droga, jaką światło przebywa
w próżni w czasie 1/299792458 sekundy; dawniej odległość między odpowiednimi kreskami
(w temperaturze 0C i pod ciśnieniem 1 atm) na międzynarodowym wzorcu platynowołirydowym
przechowywanym w Międzynarodowym Biurze Miar w Sevres pod Paryżem.
MIESIĄC
Kalendarzowa jednostka czasu związana z ruchem i fazami Księżyca; miesiąc synodyczny,
okres pomiędzy dwiema kolejnymi pełniami Księżyca = ok. 29 dni 13 h; miesiąc gwiazdowy
(miesiąc syderyczny), okres, po którego upływie Księżyc wraca do tego samego miejsca
na tle gwiazd = ok. 27 dni 8 h; miesiące kalendarzowe, umowne odstępy czasu od 28 do 31 dni,
związane z podziałem roku.
MILA MORSKA, n mile
jednostka długości stosowana w żegludze międzynarodowej; 1nmile= 10kabli=1852m.
MILA
angielskie mile, jednostka długości, obecnie stosowana w krajach anglosaskich;
1 mila = 528 ft = 1,609344 km.
MILIMETR SŁUPA RTĘCI, mm Hg
dawna jednostka ciśnienia, zwana też torem; ciśnienie słupa rtęci o wysokości 1 mm
w temperaturze 0łC; 1 mm Hg = 1 Tr = 133,3224 Pa
MILIMETR SŁUPA WODY
(mm H2O), pozaukładowa jednostka ciśnienia, równa 1 kG/m2= 9,80665 N/m2.
MINUTA
jednostka czasu; 1 min = 60 s
MINUTA
jednostka kąta płaskiego równa 1/60 stopnia; 1' = 1ł/60 = (pi/10 800)rad = 2,908882*10ł4 rad
MOL
jednostka liczności materii, podstawowa w układzie SI; jest to ilość substancji zawierająca
taką samą liczbę cząstek (atomów, cząsteczek, jonów, elektronów), jaka znajduje się
w 0,012 kg izotopu węgla 12C, tj. 6,0221367*1023 cząstek (liczba Avogadra).
NAPIĘCIE ELEKTRYCZNE
różnica potencjałów elektrycznych dwu punktów pola elektrycznego; powoduje przepływ prądu
elektrycznego w przewodniku (odbiorniku energii ł napięcie zasilania); jednostką napięcia
elektrycznego jest wolt(V); mierzy się woltomierzem.
NAPIĘCIE POWIERZCHNIOWE
zjawisko występujące na swobodnej powierzchni cieczy, przejawiające się w tym,
że zachowuje się ona jak napięta, cienka, sprężysta błona; wynika zdziałania sił przyciągania
między cząsteczkami ł na cząsteczkę znajdującą się na powierzchni działa pewna siła wypadkowa skierowana do wnętrza cieczy; jeżeli powierzchnia cieczy jest ograniczona (np. warstwa roztworu mydła otoczona metalową ramką), to na element obwodu powierzchni działa siła napięcia powierzchniowego, styczna do powierzchni i skierowana prostopadle do tego elementu; stosunek tej siły do długości obwodu, zwany współczynnikiem napięcia powierzchniowego, jest miarą napięcia powierzchniowego (np. dla wody wynosi 0,076 N/m, dla rtęci 0,48 N/m); z napięciem powierzchniowym jest związany m.in. kulisty kształt kropel, powstawanie menisku, piany.
NATĘŻENIE OŚWIETLENIA
w fotometrii wizualnej stosunek strumienia świetlnego padającego na oświetlaną powierzchnię
(wyrażonego w lumenach) do wielkości tej powierzchni; jednostka: luks (lx); w fotometrii fizycznej
odpowiednikiem jest energetyczne natężenie oświetlenia ł stosunek strumienia energii
promieniowania padającego na oświetloną powierzchnię (wyrażonego w watach) do wielkości
tej powierzchni; jednostka: W/m2.
NATĘŻENIE PRZEPŁYWU
podstawowa wielkość stosowana w hydrologii; jest równe objętości wody przepływającej
przez poprzeczny przekrój koryta cieku w jednostce czasu; jednostka w układzie SI: m3/s; wyrażana także w l/s, m3/h i w jednostkach pochodnych; często w uproszczeniu zwana przepływem.
NIUTON, N
jednostka siły w układzie SI; 1N=1kg*m/s2. Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska I. Newtona.
OBJĘTOŚĆ
wielkość charakteryzująca ograniczony obszar przestrzeni trójwymiarowej, nieujemna liczba
rzeczywista przyporządkowana w jednoznacznie określony sposób danej bryle; wyraża się w m3, cm3 itp.
OHMA PRAWO:
natężenie stałego prądu elektrycznego I, przepływającego przez przewodnik
(nie zawierający źródeł energii) jest wprost proporcjonalne do napięcia elektrycznego U
na końcach tego przewodnika: I = U/ R, gdzie R opór elektryczny (wielkość stała dla danego
przewodnika w stałej temperaturze).
OM
o, jednostka oporu elektrycznego w układzie SI; 1o = 1V/A.
PARSEK
ps, pc, jednostka odległości stosowana w astronomii, 1 ps = 3,262 roku świetlnego = 206 264,8
AU
(jednostka astronomiczna) = 3,0857*1016 m. Z definicji 1 ps to odległość, z jakiej połowa
wielkiej osi orbity ziemskiej (tj. jednostka astronomiczna) jest widoczna jako łuk o długości 1 sekundy. Odległość wyrażona w parsekach jest odwrotnością paralaksy heliocentrycznej (paralaksa) danego obiektu (wyrażonej w sekundach łuku). Dla wyrażenia większych odległości stosuje się kps (kiloparseki) i Mps (megaparseki).
POUNDAL
pdl, jednostka siły w krajach anglosaskich. 1 pdl = 0,138 N (niutona)
PASKAL
Pa, jednostka ciśnienia w układzie SI; 1 Pa = 1 N/m2. Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska B. Pascala.
PIEZA, pz
jednostka ciśnienia w układzie MKS, 1 pz = 103 Pa (onet.pl wiem)
POJEMNOŚĆ CIEPLNA
stosunek ilości ciepła pobranego przez ciało do wywołanego tym przyrostu temperatury: C=Q/dT;
zależy od rodzaju i masy ciała, jego stanu skupienia, sposobu ogrzewania (pod stałym ciśnieniem
lub w stałej objętości) i temperatury; pojemność cieplna pod stałym ciśnieniem Cp jest większa
od pojemności cieplnej w stałej objętości CV; różnica między nimi jest znaczna tylko
dla gazów i wynosi CpłCV=R (R ł stała gazowa; *fizyczne stałe); jednostką pojemności cieplnej
w układzie SI jest J/K
POJEMNOŚĆ ELEKTRYCZNA
wielkość charakteryzująca zdolność przewodnika do gromadzenia ładunku elektrycznego;
jednostką w układzie SI jest farad (F); stosuje się też jednostki pochodne, mniejsze:
mikrofarad (mF) i pikofarad (pF).
POLE POWIERZCHNI
geom. wielkość charakteryzująca ograniczony obszar przestrzeni dwuwymiarowej;
nieujemna liczba rzeczywista przyporządkowana w określony i jednoznaczny sposób danej figurze; wyraża się np. wm2, km2.
PRACA, fiz.
wielkość fizyczna określająca zmianę energii ciała spowodowaną działaniem na nie siły;
jeśli pod działaniem siły ciało przebywa drogę (w kierunku działania siły), to wykonana
praca mechaniczna L = * ; praca prądu elektrycznego L = Tui = P * t, gdzie
U ł napięcie elektryczne, I ł natężenie prądu elektrycznego, t ł czas, P ł moc prądu;
w termodynamice praca jest jednym z dwóch sposobów przekazywania energii
(drugim sposobem jest ciepło); jednostka: dżul (J), dla prądu elektrycznego ponadto
kilowatogodzina (kW*h)
PRĄD ELEKTRYCZNY
uporządkowany przepływ ładunków elektrycznych wywołany różnicą potencjałów
(polem elektrycznym); w metalach przemieszczają się elektrony, w półprzewodnikach
elektrony i dziury, w gazach elektrony i jony dodatnie; za kierunek prądu elektrycznego
uważa się kierunek ruchu ładunków dodatnich; natężenie prądu elektrycznego, ładunek
przepływający w czasie 1 s przez poprzeczny przekrój przewodnika; jednostką natężenia
prądu elektrycznego jest amper (A); przepływowi prądu elektrycznego towarzyszy wydzielanie
ciepła (Joule'a ? Lenza prawo) orazstawanie pola magnetycznego;
prąd elektryczny stały ł prąd o stałym natężeniu i kierunku;
prąd elektryczny przemienny ł prąd o zmiennym natężeniu i kierunku,
prąd elektryczny wielofazowy, prąd przemienny złożony,
powstały przez nałożenie na siebie kilku pojedynczych prądów przemiennych,
przesuniętych względem siebie w czasie; najczęściej stosuje się prąd elektryczny 3-fazowy.
Zob. też Ohma prawo, Kirchhoffa prawa, obwód elektryczny, prądy wirowe, prądy Tesli,
wyładowanie elektryczne, naskórkowości zjawisko.
PRĘDKOŚĆ ŚWIATŁA
c, w próżni c = 299792 km/s; w ośrodkach materialnych (gazach, cieczach, ciałach stałych)
jest mniejsza i równa v = c/ n, gdzie n ł bezwzględny współczynnik załamania światła danego ośrodka.
PRĘDKOŚĆ
wielkość wektorowa charakteryzująca ruch; dla ruchu postępowego (np. jadącego samochodu)
jest to prędkość liniowa , dla ruchu obrotowego ł prędkość kątowa ; prędkość średnia równa się
stosunkowi drogi s lub kąta a do czasu t, w którym ta droga (kąt) została przebyta: vśr = s/t
(prędkość liniowa) lub ośr = a/t (prędkość kątowa); jednostki prędkości liniowej: m/s, km/h,
prędkości kątowej: rad/s, obroty/min; do mierzenia prędkości służą prędkościomierze.
PRÓBA JUBILERSKA
zawartość metalu szlachetnego (złota, srebra, platyny) w jego stopie, określona stosunkiem
masy metalu do całkowitej masy stopu i wyrażona ułamkiem dziesiętnym z dokładnością do 0,001; np. czysty metal ma próbę 1,000, a jego stop zawierający 5% miedzi - próbę 0,950;
w Polsce obowiązuje 6 prób dla stopów złota (1 - 0,960, 2 - 0,750, 3 - 0,583, 4 - 0,500,
5 - 0,375, 6 - 0,333), 4 próby dla stopów srebra (1 - 0,925, 2 - 0,875, 3 - 0,830, 4 - 0,800),
1 próba dla stopów platyny (0,950);
RADIAN
rad, jednostka kąta płaskiego w układzie SI; kąt płaski zawarty między 2 promieniami
koła wycinającymi z jego okręgu łuk o długości równej promieniowi tego koła; 1rad = 180ł/p = 57-17'45''.
ROK ŚWIETLNY
jednostka długości stosowana w astronomii; 1 rok świetlny = 9,46 bilionów km = 0,307 pc;
jest to odległość, jaką przebywa światło w ciągu 1 roku, poruszając się z prędkością 299 792 km/s.
ROK
Jednostka rachuby czasu związana z obiegiem Ziemi wokół Słońca (potocznie rok słoneczny);
czas, po którym Słońce pojawi się znowu na tle tych samych gwiazd, nazywa się
rokiem gwiazdowym i wynosi 365 dni 6 h 9 min 10 s, zaś czas, jaki upływa między dwoma
kolejnymi przejściami Słońca przez punkt równonocy wiosennej rok zwrotnikowym
wynosi 365 dni 5 h 48 min 46 s. Rok kalendarzowy, w kalendarzu gregoriańskim wynosi 365 dni
(rok zwykły) lub 366 dni (rok przestępny).
RUMB
jednostka kąta stosowana gł. w nawigacji morskiej, równa 1/32 kąta pełnego;
służy do określania przybliżonego kierunku, np. kursu statku, kierunku wiatru.
SĄG
jednostka miary w leśnictwie i drzewiarstwie. Stos drewna zawierający 4m3 drewna
jednego sortymentu.
SEKUNDA
jednostka czasu, podstawowa w układzie SI; czas równy 9 192 631 770 okresom
promieniowania odpowiadającego przejściu między dwoma poziomami struktury nadsubtelnej
stanu podstawowego atomu izotopu cezu 133.
SEKUNDA
'', jednostka kąta płaskiego; 1'' = 1'/60 = 1h/3600 = (pi/648 000) rad 4,848137*10-6rad.
SEKUNDA ŁUKU
", jednostka kąta płaskiego: 1" = 1h/3600 = = 1'/60 = (p/648 000) rad ż 4,848 137 ž 10-6 rad.
SIMENS
S, jednostka przewodności elektrycznej w układzie SI; 1 S = 1/o. Nazwa jednostki pochodzi
od nazwiska E.W. Siemensa.
SIWERT, Sv
jednostka równoważnika dawki pochłoniętej promieniowania jonizującego w układzie SI; 1 Sv = 1 J/kg.
STERADIAN, sr
jednostka kąta bryłowego w układzie SI; kąt bryłowy o wierzchołku w środku kuli,
wycinający z jej powierzchni część równą powierzchni kwadratu o boku równym promieniowi kuli.
STOKES, St
jednostka lepkości kinematycznej, 1 St = 1cm2/s = 10-4m/s
STOPA, metrol
Dawna jednostka długości, stosowana już w starożytności ł była wtedy równa długości
stopy ludzkiej (ok. 0,29ł0,35 m); przed wprowadzeniem systemu metrycznego używana powszechnie; w Polsce stopa staropolska wynosiła 0,298 m, stopa nowopolska ł 0,288 m; ang. foot, ft, jednostka długości stosowana obecnie w krajach anglosaskich; 1 ft = 1/3 yd = 12 in = 0,3048 m.
STOPIEŃ
...o , jednostka kąta płaskiego równa 1/360 kąta pełnego (360o);
1ł = 60' = 360'' = (pi/180) rad 1,745329*10-2 rad.
STOPIEŃ, geogr.
jednostka współrzędnych geograficznych; na południku 1ł szerokości geograficznej
odpowiada ok. 1/180 długości południka na powierzchni Ziemi i waha się od 110,6 km
przy równiku do 111,7 km przy biegunach; na równiku i pozostałych równoleżnikach
1o długości geograficznej odpowiada 1/360 długości danego równoleżnika na powierzchni Ziemi i maleje od 111,18 km na równiku do 0 km na biegunach.
TESLA, T
jednostka indukcji magnetycznej w układzie SI; 1T=1Wb/m2. Nazwa jednostki pochodzi od
nazwiska N. Tesli.
TONA REJESTROWA, RT
jednostka pojemności statku wodnego równa 2,83 m3 (100 stóp sześciennych)
TONA
t, jednostka masy; 1 t = 1000 kg.
TWARDOŚĆ WODY
umowny wskaźnik jakościowy, określający zawartość kationów dwuwartościowych,
a przede wszystkim wapnia i magnezu. Jednostki twardości wody nie zostały dotychczas
ujednolicone. Zwyczajowo przyjęto wyrażać twardość wody w stopniach niemieckich, francuskich,
angielskich, w mg CaCO3, w mval/l i mmol/l.
TYPOGRAFICZNE JEDNOSTKI, miary drukarskie
jednostki długości stosowane w poligrafii do określania stopni pisma drukarskiego,
wymiarów wierszy, łamów itp.; podstawową jednostką typograficzną jest punkt typograficzny,
równy 0,376065 mm; jednostkami wtórnymi są: cycero (12 punktów typograficznych),
równe 4,513 mm, i kwadrat (48 punktów typograficznych), równy 18,051 mm.
UNCJA
jednostka masy ciała lub objętości cieczy, stosowana w krajach anglosaskich.
Uncja handlowa masy (ounce avoirdupois, 1 oz av) = 1/16 funta = 28,35 g.
Uncja apteczna masy (ounce troy, 1 oz tr) = 480 granów = 31,10 g.
Uncja objętości cieczy (fluid ounce, 1 fl oz) = 1/160 imperialnego galona = 28,41 cm3,
amerykańska uncja objętości (1 US fl oz) = 1/128 amerykańskiego galona = 29,57 cm3.
WAT, W
jednostka mocy w układzie SI; 1 W= 1 J/s. Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska J.Watta.
WATOSEKUNDA
Ws, jednostka mocy, obecna nazwa dżul.
WEBER, Wb
Jednostka strumienia magnetycznego w układzie SI; 1 Wb = 1 V*s.
Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska W.E. Webera.
WĘZEŁ
ang. knot, kn, jednostka prędkości stosowana w żegludze, 1 kn = 1 n mile/h = 1,852 km/h
WOLT, V
Jednostka napięcia elektrycznego w układzie SI; 1 V = 1 W/A.
Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska A. Volty.
WSKAŹNIK REHYDRATACJI
Określa ilość wody zaabsorbowaną przez susz w czasie gotowania,
iloraz masy po rehydratacji do naważki suszu.